ISPM 15: znak, metody obróbki i upoważnienie

ISPM 15 to międzynarodowy standard fitosanitarny dla drewnianych materiałów opakowaniowych: palet, skrzyń, beczek, przekładek i drewna sztauerskiego używanego w handlu międzynarodowym. Jego cel jest prosty: drewno, które podróżuje razem z towarem, nie może przenosić szkodników do innych krajów. Dlatego opakowanie musi przejść jeden z dopuszczonych zabiegów i zostać oznakowane znakiem, który potwierdza, kto i jaką metodą go wykonał.

Na tej stronie opisujemy, jak wygląda znak ISPM 15, jakie metody obróbki są stosowane w Polsce, jakie parametry muszą spełnić i jak zakład uzyskuje upoważnienie do znakowania. Kontekst fumigacji ładunków znajdziesz na stronie o fumigacji eksportowej.

Jak wygląda znak ISPM 15

Znak składa się z symbolu IPPC (stylizowanego kłosa), dwuliterowego kodu kraju, unikalnego kodu producenta lub podmiotu wykonującego zabieg, nadanego przez krajową organizację ochrony roślin, oraz kodu zabiegu. Znak musi być czytelny, trwały i nieprzenoszalny, umieszczony w widocznym miejscu, najlepiej na co najmniej dwóch przeciwległych bokach. Ma kształt prostokąta lub kwadratu z obramowaniem i pionową linią oddzielającą symbol od kodów. Nie może być rysowany ręcznie, a wewnątrz ramki nie umieszcza się żadnych innych informacji¹.

W Polsce kody zakładów mają postać „PL” z dwucyfrowym oznaczeniem i numerem, np. PL-08 001. Krajowy wykaz kodów producentów drewnianych materiałów opakowaniowych według stanu z 20 grudnia 2023 r. obejmował ponad 170 pozycji, a przy wszystkich figurował kod obróbki termicznej HT².

Kod	Zabieg	W Polsce
HT	Obróbka termiczna	Stosowana, parametry w rozporządzeniu3
DH	Ogrzewanie dielektryczne	Parametry w rozporządzeniu3
SF	Fumigacja fluorkiem sulfurylu	Parametry w rozporządzeniu3
MB	Fumigacja bromkiem metylu	Niedozwolona, zakaz w UE od 18 marca 2010 r.4

Metody obróbki i ich parametry w Polsce

Szczegółowe wymagania dla podmiotów upoważnionych do znakowania drewnianych materiałów opakowaniowych określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 25 listopada 2020 r. Wydano je na podstawie ustawy z 13 lutego 2020 r. o ochronie roślin przed agrofagami, w związku z unijnym rozporządzeniem 2016/2031 w sprawie środków ochronnych przeciwko agrofagom roślin³.

Obróbka termiczna wymaga, by drewno osiągnęło co najmniej 56 °C w całym przekroju, łącznie z rdzeniem, przez co najmniej 30 minut. Cały proces, od rozpoczęcia ogrzewania do zakończenia chłodzenia, trwa co najmniej 24 godziny od kwietnia do października i co najmniej 48 godzin od listopada do marca. Komora musi utrzymywać co najmniej 60 °C, mieć izolację, cyrkulację powietrza oraz czujniki temperatury, które rejestrują pomiar nie rzadziej niż co 5 minut i sięgają rdzenia najgrubszego elementu³.

Ogrzewanie dielektryczne wymaga osiągnięcia co najmniej 60 °C w całym przekroju drewna, łącznie z rdzeniem, przez co najmniej 1 minutę³.

Fumigacja fluorkiem sulfurylu jest dopuszczona dla materiału o szerokości do 20 cm i wilgotności do 75%, w temperaturze co najmniej 20 °C. W temperaturze od 20 do 29 °C zabieg trwa co najmniej 48 godzin, iloczyn stężenia i czasu (CT) musi wynieść co najmniej 3000 g·h/m³, a stężenie końcowe co najmniej 29 g/m³. W temperaturze 30 °C i wyższej wystarczą 24 godziny, CT co najmniej 1400 g·h/m³ i stężenie końcowe co najmniej 41 g/m³. Fumigację prowadzi się w gazoszczelnej komorze lub pomieszczeniu z cyrkulacją powietrza i miernikiem stężenia³. Zabieg można wykonać wyłącznie środkiem dopuszczonym do takiego zastosowania, w dawce zgodnej z jego etykietą. Fluorek sulfurylu opisujemy szerzej na stronie o ProFume.

Fumigacja bromkiem metylu nadal figuruje w standardzie ISPM 15 jako jedna z metod, ale w UE od 18 marca 2010 r. bromku metylu nie wolno stosować, także w zabiegach kwarantannowych i przed wysyłką⁴. Palety z kodem MB mogą więc trafiać do Polski z państw spoza UE, ale nie mogą być w ten sposób obrabiane w Polsce. Więcej o tym gazie piszemy na stronie o bromku metylu.

Jak uzyskać upoważnienie do znakowania

Zakład, który chce znakować drewniane opakowania, składa wniosek o udzielenie upoważnienia do właściwego wojewódzkiego inspektoratu ochrony roślin i nasiennictwa. Inspektorat przekazuje informację do Sieci Badawczej Łukasiewicz, Poznańskiego Instytutu Technologicznego, którego przedstawiciele weryfikują wiedzę osób wykonujących zabiegi podczas kontroli⁵.

Rozporządzenie stawia też wymagania kadrowe i dokumentacyjne. Osoba wykonująca zabiegi musi mieć co najmniej rok doświadczenia w upoważnionym podmiocie albo odpowiednie wykształcenie średnie lub wyższe, np. leśne, z zakresu technologii drewna lub rolnicze. Każdy zabieg trzeba udokumentować, a zapisy z obróbki, fumigacji i wzorcowania urządzeń przechowuje się co najmniej 36 miesięcy. Urządzenia wzorcuje się zgodnie z zaleceniami producenta, nie rzadziej niż co 12 miesięcy, a materiał obrobiony przechowuje się oddzielnie od nieobrobionego³.