Środek fumigacyjny, czyli fumigant, to substancja, która w zabiegu działa jako gaz i wypełnia szczelnie zamkniętą przestrzeń. W Polsce lista substancji czynnych środków ochrony roślin przeznaczonych do fumigacji jest dziś krótka i zamknięta w rozporządzeniu: to fosforek glinu, fosforek magnezu i fluorek sulfurylu. Do tego dochodzi bromek metylu, który przez dziesięciolecia był stosowany na całym świecie, a w UE jest zakazany od 2010 r.
Ta strona zbiera najważniejsze informacje o każdym z nich w jednym miejscu. Szczegóły znajdziesz na stronach poszczególnych środków, a opis samej metody na stronie o fumigacji.
W skrócie
- Od 6 marca 2026 r. polski wykaz substancji do fumigacji obejmuje fosforek glinu, fosforek magnezu i fluorek sulfurylu.
- Fosforki uwalniają fosforowodór i służą głównie do ochrony produktów składowanych.
- Fluorek sulfurylu (ProFume) stosuje się w pustych magazynach, przy kakaowcu oraz w zabiegach kwarantannowych drewna i ładunków.
- Wszystkie te środki może kupić i stosować wyłącznie użytkownik profesjonalny po szkoleniu z fumigacji.
Środki fumigacyjne dopuszczone w Polsce
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 lutego 2026 r. ustala wykaz substancji czynnych środków ochrony roślin przeznaczonych do fumigacji. Znalazły się w nim trzy substancje: fosforek glinu, fosforek magnezu i fluorek sulfurylu1. Wykaz ma znaczenie praktyczne, bo od 6 marca 2026 r. środki z tymi substancjami można sprzedawać wyłącznie z fakturą, z wpisem do ewidencji nabywców, po sprawdzeniu dowodu tożsamości i zaświadczenia o szkoleniu z fumigacji, a sprzedaż internetowa jest zakazana poza łańcuchem dostaw i firmami fumigacyjnymi2.
Fosforek glinu i fosforek magnezu to źródła fosforowodoru. Same nie są gazem: fosforowodór uwalnia się z nich dopiero pod wpływem wilgoci z powietrza, szybciej przy wysokiej wilgotności, wolniej przy niskiej3. W Polsce są zarejestrowane do zwalczania 11 gatunków, przede wszystkim szkodników magazynowych, a także karczownika ziemnowodnego i kreta4. To podstawa fumigacji zboża i innych produktów składowanych.
Fluorek sulfurylu jest dostępny jako sprężony gaz w butlach. Na polskim rynku występuje jako środek ochrony roślin ProFume, którego etykieta obejmuje puste pomieszczenia przeznaczone na ziarno i produkty zbożowe, ziarno kakaowca w magazynie, kłody i drewniane opakowania w zabiegach kwarantannowych oraz ładunki morskie nieprzeznaczone do konsumpcji ani na paszę5. Ten sam gaz był też substancją czynną produktów biobójczych do ochrony drewna i zwalczania owadów, ale w tym reżimie w 2024 r. jego zatwierdzenie nie zostało odnowione6.
Bromek metylu nie jest w UE dopuszczony. Od 18 marca 2010 r. nie wolno go wprowadzać do obrotu ani stosować, także w zabiegach kwarantannowych i przed wysyłką, z wyjątkiem sytuacji nadzwyczajnych zatwierdzanych przez Komisję Europejską7. Nadal może się jednak pojawić w znaku ISPM 15 na opakowaniach drewnianych spoza UE. Szczegóły opisujemy na stronie o bromku metylu.
Porównanie fumigantów
| Fumigant | Forma | Główne zastosowania | Próg wejścia do obiektu | Status |
|---|---|---|---|---|
| Fosforowodór (PH3) | Uwalniany z fosforku glinu lub magnezu | Ziarno, nasiona strąkowe i oleiste, tytoń w magazynach | 0,1 mg/m³ według etykiety przykładowego środka3 | Dopuszczony, w wykazie fumigantów1 |
| Fluorek sulfurylu (SO2F2) | Sprężony gaz w butlach | Puste magazyny zbożowe, kakaowiec, kwarantanna drewna i ładunków | 3 ppm według etykiety ProFume5 | Dopuszczony jako środek ochrony roślin; zatwierdzenie w biocydach nieodnowione6 |
| Bromek metylu (CH3Br) | Gaz w butlach | Dawniej szeroko, m.in. kwarantanna towarów | nie dotyczy | Zakazany w UE od 18 marca 2010 r.7 |
Wybór środka zależy więc przede wszystkim od tego, co i po co się fumiguje. Składowane ziarno to obszar fosforków. Pusty magazyn zbożowy czy ładunek kwarantannowy to obszary, które etykieta ProFume obejmuje fluorkiem sulfurylu. Przy wyborze trzeba też brać pod uwagę odporność owadów na fosforowodór: fluorek sulfurylu nie wykazywał odporności krzyżowej u populacji odpornych na fosforowodór kilku kluczowych gatunków9.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie środki fumigacyjne są dopuszczone w Polsce?
Wykaz substancji czynnych środków ochrony roślin przeznaczonych do fumigacji obejmuje fosforek glinu, fosforek magnezu i fluorek sulfurylu. Bromek metylu jest w UE zakazany od 18 marca 2010 r.
Kto może kupić środek fumigacyjny?
Wyłącznie użytkownik profesjonalny z zaświadczeniem o ukończeniu szkolenia z fumigacji. Od 6 marca 2026 r. sprzedawca sprawdza je przy każdym zakupie razem z dowodem tożsamości, wystawia fakturę i wpisuje nabywcę do ewidencji.
Czym różni się fosforowodór od fluorku sulfurylu?
Fosforowodór uwalnia się z preparatów z fosforkiem glinu lub magnezu pod wpływem wilgoci i służy głównie do fumigacji składowanych produktów. Fluorek sulfurylu dozuje się jako gaz z butli, a w Polsce stosuje się go m.in. w pustych magazynach i zabiegach kwarantannowych. Fluorek sulfurylu nie wykazywał odporności krzyżowej u owadów odpornych na fosforowodór.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 lutego 2026 r. w sprawie wykazu substancji czynnych środków ochrony roślin przeznaczonych do fumigacji (Dz.U. 2026 poz. 147), sejm.gov.pl
- Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Zasady sprzedaży środków ochrony roślin dla profesjonalnych użytkowników, gov.pl
- Etykieta środka ochrony roślin Phostoxin Tablet, załącznik do decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr R-511/2020d z 31 lipca 2020 r., gov.pl
- Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, odpowiedź na interpelację nr 7879, 26 lutego 2025 r., sejm.gov.pl
- Etykieta środka ochrony roślin ProFume, załącznik do zezwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr R-22/2020wu z 5 czerwca 2020 r., zmienionego decyzją nr R-304/2026d z 20 maja 2026 r., gov.pl
- Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2024/2402 z 12 września 2024 r. nieodnawiająca zatwierdzenia fluorku sulfurylu do stosowania w produktach biobójczych należących do grup produktowych 8 i 18, EUR-Lex
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1087/2013, motywy 2 i 3, w odniesieniu do art. 12 rozporządzenia (WE) nr 1005/2009, EUR-Lex
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. 2018 poz. 1286 ze zm.), załącznik nr 1, poz. 266, eli.gov.pl
- M.K. Nayak, G.J. Daglish, T.W. Phillips, P.R. Ebert, Resistance to the Fumigant Phosphine and Its Management in Insect Pests of Stored Products: A Global Perspective, Annual Review of Entomology 2020, 65, s. 333-350, doi.org