Fumigacja zboża: fosforowodór, terminy i zasady

Fumigacja zboża to zwalczanie szkodników magazynowych gazem, który przenika przez całą masę ziarna w silosie, magazynie płaskim czy pryzmie okrytej plandeką. W Polsce do fumigacji składowanego ziarna stosuje się środki z fosforkiem glinu lub fosforkiem magnezu, które uwalniają fosforowodór. Puste pomieszczenia na ziarno można też fumigować fluorkiem sulfurylu.

Na tej stronie opisujemy, kiedy fumigacja zboża ma sens, jak przebiega zabieg fosforowodorem według etykiety, czym różni się fumigacja pustego magazynu, dlaczego szczelność jest ważniejsza od dawki i kto może taki zabieg wykonać.

Kiedy fumiguje się zboże

Fumigacja jest odpowiedzią na szkodniki, które rozwijają się wewnątrz masy ziarna, a część z nich wewnątrz samych ziarniaków, gdzie nie dociera ciecz z opryskiwacza. Środki z fosforkiem glinu i fosforkiem magnezu są w Polsce zarejestrowane do zwalczania m.in. wołka zbożowego, wołka ryżowego, strąkowca grochowego, omacnicy spichrzanki, mklika, spichrzela surynamskiego, rozpłaszczyka rdzawego, trojszyka gryzącego i trojszyka ulca. Nie wolno ich używać przeciwko innym organizmom¹.

Etykieta jednego z takich środków obejmuje ziarno zbóż, nasiona roślin strączkowych i oleistych oraz tytoń, przy czym dopuszcza jeden zabieg². Fumigacja nie zastępuje więc higieny magazynu i kontroli ziarna. Jest zabiegiem interwencyjnym, który ma sens wtedy, gdy szkodniki już są w partii towaru.

Fumigacja ziarna fosforowodorem

Fosforowodór uwalnia się z preparatu pod wpływem wilgoci z powietrza. Etykieta przywołanego środka określa zalecaną dawkę na 5 do 10 tabletek na metr sześcienny, przy maksimum 10 tabletek, a dla ziarna przewożonego statkami maksymalnie 5 tabletek. Ekspozycja trwa od 5 do 14 dni, a na statkach co najmniej 21 dni. Środka nie wolno stosować, gdy temperatura towaru lub powietrza jest niższa niż 10 °C, ani przy bardzo niskiej wilgotności powietrza².

Po ekspozycji towar wietrzy się od 7 do 21 dni, a puste pomieszczenia co najmniej 24 godziny. Tabletki ani ich pozostałości nie mogą stykać się z żywnością, paszą ani składowanym produktem. Ziarno można przeznaczyć do konsumpcji najwcześniej 7 dni po zabiegu. Do magazynu wolno wejść dopiero wtedy, gdy pomiar wykaże stężenie fosforowodoru nie wyższe niż 0,1 mg/m³, a etykieta przewiduje 48-godzinny okres prewencji od zakończenia wietrzenia².

Fumigacja pustych magazynów i silosów

Osobną sytuacją jest odkażenie pustego obiektu przed przyjęciem nowego ziarna. Etykieta ProFume z fluorkiem sulfurylu obejmuje puste pomieszczenia przeznaczone na ziarno i produkty zbożowe: budynki, kontenery i statki. Zabieg jest wymierzony w 14 gatunków szkodników magazynowych, a jego maksymalna dawka to 1500 g·h/m³ przy ekspozycji do 48 godzin i najwyżej dwóch zabiegach w ciągu 12 miesięcy. Fumigacji nie prowadzi się, gdy średnia temperatura jest niższa niż 5 °C, a do obiektu można wejść po potwierdzeniu stężenia nie wyższego niż 3 ppm³.

Etykieta ProFume nie obejmuje fumigacji samego składowanego ziarna zbóż. Do ziarna stosuje się środki z fosforkami, a fluorek sulfurylu do pustych pomieszczeń³.

Szczelność ważniejsza niż dawka

Najczęstszą przyczyną nieudanej fumigacji zboża jest nieszczelny obiekt. Przegląd badań nad odpornością owadów na fosforowodór wskazuje, że odporność rozwija się przede wszystkim wtedy, gdy w magazynie nie udaje się utrzymać zalecanego stężenia: przez nieszczelności, zbyt niskie dawki i zabiegi w zbyt niskiej temperaturze. Typowym błędem jest powtarzanie fumigacji w nieszczelnym obiekcie, żeby dobić owady, które przeżyły poprzedni zabieg⁴.

Autorzy zalecają sprawdzanie szczelności silosów, np. próbą ciśnieniową, i odpowiednio długą ekspozycję, która wobec owadów odpornych ma zwykle większe znaczenie niż stężenie. Jaja i poczwarki są mniej wrażliwe niż larwy i postacie dorosłe, więc skrócenie zabiegu może pozostawić w ziarnie żywe stadia rozwojowe⁴. Więcej piszemy we wpisie o odporności owadów na fosforowodór.

Kto może przeprowadzić fumigację zboża

Środki z fosforkami może kupić i stosować wyłącznie użytkownik profesjonalny z zaświadczeniem o ukończeniu szkolenia z fumigacji. Ogólne szkolenie ze stosowania środków ochrony roślin nie wystarcza⁵. Od 6 marca 2026 r. sprzedawca sprawdza zaświadczenie i dowód tożsamości przy każdym zakupie, wystawia fakturę i prowadzi ewidencję nabywców, a fumiganty wycofano ze sprzedaży internetowej poza łańcuchem dostaw i firmami fumigacyjnymi⁶.

Zaostrzenie przepisów wynikało z zatruć, w tym śmiertelnych. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa zaleca pozostawienie fumigacji firmom profesjonalnym⁷. Szczegóły nowych zasad opisujemy we wpisie o zasadach sprzedaży fumigantów.