Fumigacja domu: fosforowodór, przebieg i przepisy

Fumigacja domu to zabieg, w którym cały budynek albo jego część szczelnie się zamyka i wypełnia gazem trującym dla owadów. Stosuje się ją wtedy, gdy szkodniki drewna żerują głęboko w konstrukcji: w belkach stropowych, więźbie dachowej, ścianach czy zabytkowym wyposażeniu, gdzie nie dotrze żaden preparat nanoszony na powierzchnię. W Polsce budynki fumiguje się dziś fosforowodorem, uwalnianym z produktów biobójczych zawierających fosforek glinu lub fosforek magnezu.

Na tej stronie opisujemy, kiedy fumigacja budynku ma sens, jak przebiega, jakie środki wolno stosować i jak przygotować dom do zabiegu. Ogólne informacje o metodzie znajdziesz na stronie o fumigacji.

Kiedy fumigacja domu ma sens

Owady niszczące drewno spędzają większość życia jako larwy wewnątrz drewna. Na powierzchni widać tylko otwory wylotowe i mączkę drzewną, a zasięg żerowania wewnątrz belek bywa znacznie większy. Preparaty nanoszone pędzlem lub opryskiem działają w warstwie, do której wnikną, więc przy masywnych elementach konstrukcji albo przy porażeniu całego budynku mogą nie dotrzeć do wszystkich larw.

Gaz wypełnia całą zamkniętą przestrzeń i przenika całą objętość drewna i konstrukcji¹, dlatego fumigację wybiera się zwykle przy rozległym porażeniu, przy elementach niedostępnych, takich jak stropy czy ściany z belek, oraz przy obiektach zabytkowych, w których nie można ingerować w powierzchnię drewna. Fumigacja usuwa owady obecne w drewnie w czasie zabiegu. Zabezpieczenie drewna przed ponownym zasiedleniem to zaleta innych metod, np. żelowania owadobójczego².

Jakie środki wolno stosować w budynkach

Zwalczanie owadów w budynkach należy do reżimu produktów biobójczych, a nie środków ochrony roślin. Fosforek glinu jest w UE zatwierdzony jako substancja czynna produktów biobójczych z grup 14, 18 i 20, a fosforek magnezu z grupy 18, czyli m.in. środków owadobójczych. Oba zatwierdzenia są od lat przedłużane na czas oceny wniosków o odnowienie. Fosforek magnezu miał zatwierdzenie przedłużone do 31 stycznia 2026 r.³, a w przypadku fosforku glinu Komisja Europejska ponownie przesunęła datę wygaśnięcia decyzją z 13 listopada 2025 r.⁴ Konkretny produkt musi mieć pozwolenie na obrót w Polsce obejmujące takie zastosowanie.

Nie zastąpią go środki ochrony roślin z fosforkami, przeznaczone do zboża i produktów składowanych. Etykieta jednego z nich wprost zabrania gazowania pomieszczeń zamieszkałych⁵, a ich stosowanie przeciw organizmom spoza etykiety jest niezgodne z przepisami.

Drugim gazem stosowanym w Europie do fumigacji budynków był fluorek sulfurylu. W 2024 r. Komisja nie odnowiła jednak jego zatwierdzenia w produktach biobójczych do ochrony drewna i owadobójczych⁶, a w 2025 r. pozwoliła na jego stosowanie do ochrony zabytków tylko sześciu państwom, wśród których nie ma Polski⁷. Szczegóły opisujemy we wpisie o fluorku sulfurylu w UE. Środek ProFume z tą samą substancją jest środkiem ochrony roślin i jego etykieta nie obejmuje budynków ze szkodnikami drewna.

Jak przebiega fumigacja budynku

Zabieg przechodzi przez te same etapy co każda fumigacja. Budynek uszczelnia się, okrywając go plandeką gazoszczelną albo uszczelniając okna, drzwi, kominy i inne otwory. Następnie wprowadza się preparat w dawce dobranej do kubatury, temperatury i zwalczanego owada, zgodnie z pozwoleniem i etykietą produktu. Po okresie ekspozycji obiekt się otwiera i wietrzy, a na koniec mierzy stężenie gazu.

O skuteczności decyduje utrzymanie wymaganego stężenia przez wymagany czas. Każda nieszczelność obniża stężenie w budynku, a gaz, który ucieka, zagraża osobom w sąsiedztwie. Dlatego teren wokół fumigowanego obiektu oznakowuje się i zabezpiecza przed dostępem osób postronnych.

Jak przygotować dom i co z bezpieczeństwem

Fosforowodór działa przede wszystkim przez drogi oddechowe. Ostre zatrucie może prowadzić do obrzęku płuc, a zgon może nastąpić nagle, zwykle w ciągu kilku dni od narażenia⁸. Na czas zabiegu i wietrzenia w budynku nie mogą przebywać ludzie ani zwierzęta. Najwyższe dopuszczalne stężenie fosforowodoru w środowisku pracy wynosi w Polsce 0,14 mg/m³⁹, a o powrocie do domu decyduje wyłącznie pomiar wykonany przez firmę fumigacyjną.

Fosforowodór uszkadza urządzenia elektryczne i elektroniczne zawierające miedź i metale szlachetne, dlatego etykieta jednego ze środków z fosforkami nakazuje ich zabezpieczenie⁵, a firmy fumigacyjne uwzględniają to przy przygotowaniu budynku¹. Przed zabiegiem warto ustalić z wykonawcą, co trzeba wynieść lub zabezpieczyć, w tym żywność, leki, rośliny i sprzęt elektroniczny.