Fumigacja ziarna na statkach w drodze: zasady IMO

Ziarno przewożone drogą morską często fumiguje się w trakcie rejsu, w ładowniach statku. Taka fumigacja w drodze pozwala wykorzystać czas transportu jako czas ekspozycji, ale wiąże się z ryzykiem, którego nie ma w magazynie na lądzie: na statku przebywa załoga, a gaz może przedostać się z ładowni do pomieszczeń mieszkalnych. Opisujemy, jak przebiega fumigacja ziarna na statkach, jakie zasady określają zalecenia Międzynarodowej Organizacji Morskiej i co zmieniło się w 2025 r.

Na czym polega fumigacja w drodze

Przy fumigacji w drodze preparat z fosforkiem wprowadza się do ładowni po zakończeniu załadunku, a gaz działa na szkodniki w czasie rejsu. Etykieta jednego ze środków z fosforkiem glinu dopuszczonych w Polsce przewiduje dla ziarna na statkach w drodze dawkę maksymalnie 5 tabletek na metr sześcienny, przy 10 tabletkach dla magazynów na lądzie, oraz ekspozycję co najmniej 21 dni, wobec 5 do 14 dni na lądzie¹. Dłuższa ekspozycja przy niższej dawce dobrze pokazuje zasadę, o której piszemy we wpisie o iloczynie CT: o skuteczności decyduje stężenie utrzymane przez odpowiednio długi czas.

Zalecenia IMO i zmiany z 2025 r.

Zasady bezpiecznego stosowania pestycydów na statkach, w tym fumigacji ładowni z ładunkami masowymi, opisuje okólnik IMO MSC.1/Circ.1264. Jego zmieniona wersja, MSC.1/Circ.1264/Rev.1, została wydana 17 września 2025 r. po zatwierdzeniu przez Komitet Bezpieczeństwa Morskiego. Dodano w niej dwa elementy: część o ryzyku związanym z postępowaniem z pozostałościami fosforowodoru oraz zalecenie, by zamiast luźnych tabletek stosować bezpieczniejsze rozwiązania. Poza tym zalecenia techniczne nie zmieniły się merytorycznie².

Obowiązki fumigatora i załogi

Według zaleceń IMO, w opisie towarzystwa ubezpieczeniowego Gard, fumigację wykonują wykwalifikowani operatorzy, a nie załoga. Kapitan wyznacza co najmniej dwóch przeszkolonych członków załogi, w tym jednego oficera, jako swoich przedstawicieli. Przed fumigacją przeprowadza się inspekcję pustych ładowni, a fumigator wystawia pisemne oświadczenie. Załoga musi zapoznać się z etykietą fumigantu, metodami wykrywania gazu i procedurami awaryjnymi, a na pokładzie musi być odpowiedni sprzęt ochrony dróg oddechowych i do wykrywania gazu³.

Fumigacja nie może się rozpocząć przed zakończeniem operacji ładunkowych i opuszczeniem niebezpiecznych stref przez osoby postronne. Fumigator pozostaje na pokładzie na czas sprawdzenia szczelności i przekazuje kapitanowi świadectwo, że ładownie są szczelne, a pomieszczenia mieszkalne i robocze wolne od gazu. Wejścia do stref niebezpiecznych oznacza się podpisanymi i datowanymi ostrzeżeniami o trującym gazie³.

Kontrola w rejsie i przed rozładunkiem

W czasie rejsu stężenie fosforowodoru w pomieszczeniach mieszkalnych i roboczych mierzy się w odstępach 8 godzin albo częściej, jeśli zaleci to fumigator, a wyniki wpisuje się do dziennika. Co najmniej 24 godziny przed przybyciem do portu rozładunku kapitan zawiadamia właściwe władze, że trwa fumigacja w drodze i czy prowadzone jest wietrzenie. Fumigator przekazuje instrukcje dotyczące usunięcia pozostałości preparatu, a odbiorców ładunku trzeba uprzedzić, jeśli będą się nimi zajmować pracownicy portu³.

Fosforowodór jest też palny: jego dolna granica wybuchowości w powietrzu wynosi 1,8% objętościowo, a przy wysokich stężeniach może dojść do wybuchu, który uszkodzi ładownie i pokrywy lukowe³. Dlatego tak ważne jest dozowanie zgodne z etykietą. Ogólne zasady fumigacji zboża opisujemy na stronie o fumigacji zboża.