Fluorek sulfurylu: koniec zatwierdzenia w UE | Fumigato

Fluorek sulfurylu był w Europie stosowany do fumigacji budynków i dużych obiektów drewnianych, w tym zabytków. W 2024 r. Komisja Europejska nie odnowiła jednak jego zatwierdzenia jako substancji czynnej produktów biobójczych do ochrony drewna i zwalczania owadów. Rok później zrobiła wyjątek dla dziedzictwa kulturowego, ale tylko w sześciu państwach. Polski wśród nich nie ma.

Biocydy i środki ochrony roślin: dwa osobne reżimy

Żeby zrozumieć, co się zmieniło, trzeba rozdzielić dwa porządki prawne. Produkty biobójcze podlegają rozporządzeniu (UE) nr 528/2012. Fluorek sulfurylu był w nim zatwierdzony dla dwóch grup produktowych: grupy 8, czyli środków do konserwacji drewna, oraz grupy 18, czyli środków owadobójczych¹. To właśnie w tym reżimie mieści się fumigacja budynków i konstrukcji drewnianych opanowanych przez owady.

Środki ochrony roślin, stosowane m.in. do ochrony zmagazynowanych płodów rolnych, to odrębny system. W Polsce fluorek sulfurylu znalazł się w wykazie substancji czynnych środków ochrony roślin przeznaczonych do fumigacji, obok fosforku glinu i fosforku magnezu, a od 6 marca 2026 r. jego sprzedaż podlega zaostrzonym zasadom². Decyzje opisane poniżej dotyczą wyłącznie produktów biobójczych. Status preparatów takich jak Profume omawiamy osobno.

Dlaczego zatwierdzenie nie zostało odnowione

Pierwotne zatwierdzenie fluorku sulfurylu obowiązywało do 31 grudnia 2018 r. dla grupy 8 i do 30 czerwca 2021 r. dla grupy 18. Wnioski o odnowienie złożono 28 czerwca 2017 r., a Komisja kilkakrotnie przedłużała ważność zatwierdzenia na czas oceny, ostatecznie do 31 grudnia 2024 r. Oceną zajmował się właściwy organ Szwecji, a Komitet ds. Produktów Biobójczych Europejskiej Agencji Chemikaliów wydał opinie 13 września 2023 r.¹

W trakcie oceny szwedzki organ zażądał danych, które pozwoliłyby ocenić, czy fluorek sulfurylu jest szkodliwy dla rozrodczości i czy zaburza funkcjonowanie układu hormonalnego u ludzi. Wnioskodawca nie przedstawił ich w wyznaczonym terminie. Bez tych danych nie dało się też ocenić ryzyka dla zdrowia ludzi i środowiska związanego ze stosowaniem reprezentatywnych produktów. Komisja uznała więc, że nie można stwierdzić, iż warunki zatwierdzenia są nadal spełnione, i 12 września 2024 r. przyjęła decyzję o nieodnowieniu. Decyzja weszła w życie 3 października 2024 r.¹

Warto podkreślić, że decyzja nie stwierdza, że fluorek sulfurylu spełnia kryteria wykluczenia. Mówi tylko, że wobec braku danych nie dało się wykazać, że ich nie spełnia.

Odstępstwo dla zabytków w sześciu państwach

Brak zatwierdzenia uderzył w ochronę zabytków drewnianych, dla których trudno o zamienniki. Decyzją wykonawczą 2025/2302 z 14 listopada 2025 r. Komisja pozwoliła sześciu państwom: Belgii, Niemcom, Francji, Niderlandom, Austrii i Szwecji, na dopuszczanie preparatu Vikane z fluorkiem sulfurylu, należącego do grupy 8. Zgoda obowiązuje do 30 września 2031 r. i obejmuje wyłącznie ochronę dziedzictwa kulturowego, zwłaszcza dużych, nieruchomych obiektów z elementami drewnianymi, takich jak kościoły i zabytkowe młyny. Preparat mają stosować przeszkoleni użytkownicy profesjonalni metodą fumigacji, a uzasadnieniem odstępstwa jest brak skutecznych alternatyw dla tego typu obiektów³.

Polska nie znalazła się w gronie państw objętych decyzją. Dla właścicieli i zarządców zabytkowych budynków drewnianych w Polsce oznacza to, że wybór metody zwalczania owadów trzeba omówić z firmą wykonującą fumigację budynków pod kątem aktualnego statusu prawnego konkretnego środka.