Zatrucie fosforowodorem: objawy i pierwsza pomoc

Fosforowodór to silnie trujący gaz stosowany w fumigacji. Zatrucie może nastąpić przy fumigacji wykonanej niezgodnie z etykietą, przy wejściu do niewywietrzonego magazynu, przy otwieraniu fumigowanego kontenera albo na statku, na którym gaz przedostał się do pomieszczeń mieszkalnych. Niebezpieczne jest to, że pierwsze objawy bywają mylone z innymi dolegliwościami, a najgroźniejsze skutki mogą pojawić się z opóźnieniem. Opisujemy objawy zatrucia i zasady pierwszej pomocy na podstawie dokumentacji toksykologicznej i etykiet środków.

Jak dochodzi do zatrucia

Główną drogą narażenia na fosforowodór jest wdychanie gazu¹. Gaz uwalnia się z fosforku glinu lub magnezu pod wpływem wilgoci, więc zagrożenie stwarzają nie tylko fumigowane obiekty, ale też pozostałości preparatów. Etykieta środka z fosforkiem glinu zawiera zwroty, według których połknięcie lub wdychanie grozi śmiercią, a w kontakcie z wodą uwalniają się łatwopalne i toksyczne gazy².

W Polsce problem dotyczy przede wszystkim stosowania fumigantów niezgodnie z przeznaczeniem. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa ostrzegała w 2025 r. przed śmiertelnymi zatruciami środkami z fosforkiem glinu, użytymi niezgodnie z etykietą do zwalczania gryzoni³. Na statkach do zatruć dochodziło, gdy gaz z fumigowanych ładowni przedostawał się do pomieszczeń mieszkalnych albo gdy członkowie załogi wchodzili do zamkniętych przestrzeni z aktywnym gazem⁴.

Objawy zatrucia fosforowodorem

Według dokumentacji dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego ostre zatrucie objawia się m.in. podrażnieniem dróg oddechowych, bólami głowy, nudnościami, wymiotami i biegunką, a w cięższych przypadkach drgawkami i śpiączką. Główną przyczyną zgonów jest obrzęk płuc, a śmierć może nastąpić nagle, zwykle w ciągu 4 dni od narażenia¹.

Kluczowe jest opóźnienie. Zalecenia Międzynarodowej Organizacji Morskiej zwracają uwagę, że obrzęk płuc po narażeniu na fosforowodór może pojawić się nawet po kilku dniach⁵. Branżowe ostrzeżenia dla żeglugi opisują przypadki marynarzy, u których objawy uznano za chorobę morską lub zatrucie pokarmowe, a którzy zmarli po odesłaniu do kabin, i zalecają traktować każde zachorowanie w czasie fumigacji jako możliwe zatrucie fosforowodorem⁴.

Pierwsza pomoc

Etykieta środka z fosforkiem glinu nakazuje przy zatruciu drogami oddechowymi natychmiast wyprowadzić poszkodowanego na świeże powietrze i wezwać lekarza. Przy połknięciu trzeba niezwłocznie skontaktować się z lekarzem i nie podawać mleka, masła ani oleju². Na fosforowodór nie ma odtrutki, więc leczenie jest objawowe⁴.

Jak zapobiegać zatruciom

Podstawą jest pozostawienie fumigacji przeszkolonym firmom, co zaleca też Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa³. Do obiektu po fumigacji wchodzi się dopiero po pomiarze stężenia. Najwyższe dopuszczalne stężenie fosforowodoru w środowisku pracy wynosi w Polsce 0,14 mg/m³, a najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe 0,28 mg/m³⁶. Zasady bezpiecznego otwierania fumigowanych kontenerów opisujemy we wpisie o kontenerze po fumigacji, a przygotowanie obiektu we wpisie o przygotowaniu do fumigacji.